Halkçı NAMIK KEMAL ve ZİYA PAŞA’NIN Ruhları Şad Olsun
“Tanzimat döneminin iki
vatansever aydını, Namık Kemal ve Ziya Paşa, dışarıdan esinlenen veya zorla kabul
ettirilen hem geleneksel sosyo-ekonomik sistem hem de geleneksel değer sistemi
üzerinde yıkıcı etkileri bulunan Batılılaşmayı şiddetle eleştiriyorlardı. Bu
yazarlar, Batılılaşmayı bürokratik zorbalık ile özleştiriyorlar, böylece hükûmete
karşı halk tepkisini dile getiriyorlardı. Halk, Batılılaşmayı, geleneksel esnaf
düzeninin bozulması, Avrupa makine mamullerinin pazarı istilası sonucu gelen
işsizlik ve İslami gelenekler ve değerler sisteminin yozlaştırılması olarak
değerlendiriyordu.
Namık Kemal ve ziya Paşa Türk
halkının sorun ve görüşlerini genel olarak açıkça şöyle dile getirmekteydiler:
Batılılaşma reformları, Batı Avrupa ile iş
birliği yapan bir bürokrasi tarafından zorla kabul ettirilmiştir. Bürokratlar
böylece, ülke çıkarlarının çözümünü yalnız kendi çıkarları ile ilgilenen
yabancı güçlere bırakmaktadırlar.Bürokratlar batılılaşmayı kendi
istibdatlarını sağlamlaştırmak için kullandılar. Namık Kemal ve Ziya Paşa
bu durumu değiştirmek için bir anayasa ve parlamento rejimi
taraftarıydılar.Namık Kemal ve Ziya Paşa asıl sorunun
ekonomik nitelik taşıdığını görüyorlardı. Kapitülasyon rejimi altında
ithal edilmiş Avrupa makine dokumalarının ülkedeki yerel sanayiyi
öldürdüğünü ve geleneksel sanatların yerini alabilecek hiçbir yerel sınaî
işletme olmadığından işsizliğin yaygınlaştığını acı acı gözlemlemekteydiler.Bu dönemde Batı tarafından yürütülen
ekonomik sömürü bilinen bir gerçekti. Namık Kemal 1969’da şöyle yazmaktaydı:
‘Nihayet İngiltere ile olan ticaret antlaşmasını yenileyebildik. Ancak
nasıl? Maliyemizin feci halini gören sabık Lord Palmerston, anlayışlı
davranıp lehimize bazı değişikliklere taraftar oldu. Soru şudur: Babıali,
mahirane bir diploması ile Avrupalı güçlere kapitülasyonlar altında zorla
kabul ettirilen insafsız şartları gösterir ve bizim haklı konumumuzu
onlara kabul ettirebilir mi? Eğer Osmanlılar yeni bir savaş (Ruslara karşı)
açar ve yenilirse, büyük devletler, böyle bir felaketin, medeni dünya
üzerindeki neticelerinin tamamıyla farkındadırlar.’ Kemal, ülkenin
ekonomik çöküşünden Tanzimatın liberal siyasetini sorumlu tutuyordu. Kendisi,
iç gelişme tasarıları ile doğal kaynakların Osmanlılar tarafından
işletilmesini öneriyordu.Batıya olan bağımlılık ile zorla kabul
ettirilen reformları eleştiren yeni Osmanlılar aynı zamanda batının
kültür, ahlak ve âdapta taklit edilmesini şiddetle eleştirmekteydiler.
Avrupa kanunlarının ithaline karşıydılar.
Yeni Osmanlılar, hars (kültür)
ile medeniyet arasında kesin bir ayrım yapmaktaydılar. Endüstri iyileşmek,
ticaret ve diğer maddi alanlarda Batılı usullerin alınmasına taraftar olmakla
beraber kültür ve yaşam tarzında Avrupa ile özdeşleşmeyi reddediyorlardı.”
Bu bilgileri çok şaşırtıcı
buldum. Çünkü Namık Kemal’in, bu “halkçı“ yanını hiç bilmiyor, “Batılılaşma”ya
da en azından ılımlı yaklaştığını sanıyorduk. Demek onu pek tanımıyormuşuz. Namık
Kemal’i tanıdıkça ona hayranlığım artıyor. Onu ve Ziya Paşa’yı rahmetle
anıyorum.
Yukarıdaki satırları, Prof.
Dr. Halil İnalcık, ATATÜRK ve DEMOKRATİK TÜRKİYE (Kronik Yay.) adlı
eserinin 202-204’ncü sayfalarında yazıyor.
x x x
ÖNERİ YAZILAR
Anadili Anadolu
2026 Başında Ekonomi ve
Yılların Getiremeyeceği
x x x
TAVSİYE-Video
HÜRRİYET KASİDESİ, Namık
KEMAL, Anılsın çektiğim meşakkatler