DEDE KORKUT; Düne, Bugüne ve Yarına Işık Tutuyor
Dede Korkut destanları
hakkındaki araştırmalar çok eksik, okuma ve değerlendirmeler yüzeysel ve
yetersizdir. Okuyup geçiyoruz. Derinliğini fak etmiyoruz. Oysa her hecesi
pırlantalar, defineler gibi paha biçilmez değerde… Her bir destanda, neredeyse
sonsuz sayıda meseller, kıssalar, bilgiler, çağrılar, ibretler, dersler,
hedefler var.
Ord. Prof. Dr. Fuat Köprülü, “Bütün
Türk edebiyatını terazinin bir gözüne, dede Korkut Kitabı’nı da diğer gözüne
koysanız Dede Korkut ağır basar.” diyor. Bu söz, ilk bakışta
bana çok abartılı geldi. Fakat Dede Korkut Kitabına derinlemesine ve
genişlemesine bakınca, Köprülü’nün sözünde çok büyük bir doğruluk payı olduğunu
fark ediyorum.
Dede Korkut Kitabı’nı bir
çırpıda, bir köşe yazısında anlatıp bitirmek mümkün değil. Bu yazıyla, Dede
Korkut incelememize sadece bir “giriş” yapacak, genel hususlardan bahsedeceğiz.
Bu konuda ilk söylenecek
husus; Dede Korkut; Türk’ün bilinci, bilinçaltı, hayalleri, hedefleri ve
hafızasıdır.
İkinci husus; Dede Korkut
Kitabı, tamamıyla, İslam öncesi Türk’ü, Türk toplumunu anlatmaktadır. Kitapta
geçen İslamî unsurlar, sonradan eklenmiştir. Nasıl ve ne zaman eklenmiştir? Yüzyıllarca
sözlü destanlar olarak gelen, okunan Dede Korkut Destanı, on beşinci hatta on altıncı
asırlarda yazıya geçirilmiş. İşte, İslam’ın etkisinin üzerimizde iyice arttığı
dönemde yazıya geçirildiği için İslamî unsurlar da kaçınılmaz olarak destanın
içine girmiştir.
Üçüncü husus, Dede Korkut’un
tek bir kişi olmayıp, arka arkaya gelen bilgeler, erenleri temsil ettiği, bu
bilgelerin hakanlar ve Türk toplumu üzerinde çok etkili olduğu ve töreyi,
gelenek ve görenekleri, bilhassa ahlâkı koruma konusunda, nesilden nesile
aktarılmasında çok önemli hizmetlerde bulunmalarıyla ortaya bu destan
çıkmıştır.
Dördüncü husus; destanda geçen
olayları, kişileri tarih kitaplarının sayfalarında göremiyoruz. Bu kişiler ve
olaylar, bana göre, arka arkaya gelen bilgeler tarafından yaratılmış, Türk Milletinin
başta dili olmak üzere, inançlarını, töresini, vatan sevgisi ve kahramanlık gibi
değerlerini korumak, perçinlemek ve bunları teşvik etmek için
destanlaştırılmıştır.
Kitap’ta öyle ilginç ve
çarpıcı satırlar, mısralar var ki maziyi anlattığı gibi bugünle ilgili
izdüşümlerini de buluyor hatta geleceğe ait hedefler gösterdiğini hayretle
görüyorsunuz. Bunların hepsini örnekleriyle göstermeye çalışacağız.
Elimde, iki Azerî profesör
olan Kamal Abdulla ve Rafik Aliyev’in kaleme aldığı, “Kitab-ı
Dede Korkut ve Bulanık Mantık” adlı bir kitap var. Bu eserde, değerli
hocalar, Dede Korkut’u yüzlerce kez okusam fark edemeyeceğim gerçekleri,
çağrıları, hedefleri tespit ediyorlar. Misal, 38. sayfada, “Ecdadımız
dünyayı ve yakın çevresini daha çeşitlilik içinde görmek istiyordu. ‘Sebep-sonuç’
ilişkisinde, sebeplerin sayısını artırarak bir SEÇİM yapmak istiyordu. Bu,
ecdadımızın kafasında DEMOKRASİ RÜZGRLARININ estiğini gösteriyor.” diyorlar
ve bunu kanıtlıyorlar.
Kitabın 47. sayfasında,
çeşitli açıklamalardan sonra, “düşünce özgürlüğüne bir davetle
karşılaşıyoruz.” tespiti var. Nitekim, kitabın pek çok yerinde tekrar
tekrar “demokrasi ve düşünce özgürlüğü” vurgusu dile getiriliyor. Buna şaşırmaz
mısınız? Düşünün, 6-7. Asırlarda demokratik yönetim, düşünce özgürlüğü iddiası,
çağrısı ve hedefleri var. Değerli Azerî hocalar bunları incelemiş ve
kitaplaştırmışlar.
Bizim de çok şaşırtıcı
tespitlerimiz var. Kısmetse hepsini tek tek ele alacak, inceleyecek,
tartışacağız.
Dede Korkut okumakla,
söylemekle, incelemekle, araştırmakla biter olsa, bitebilmez!
x x x
ÖNERİ
YÜZLEŞME, Suat ZOBU
[email protected]