PSİKOLOJİ, ASTROLOJİYİ Yedi Kat Yerin Dibine GÖMDÜ
Bütün hurafeler yıkılacak… Hiç kaçarı
yok!
Ansiklopediye göre, Astronomi,
fiziksel ve kimyasal özellikleri
ile gökcisimlerini
açıklamaya çalışan bilim dalıdır. Astroloji ise, gök
cisimlerinin ve astronomik olayların insan karakteri ve kaderi üzerine
etkilerinin olduğunu iddia eden sözde bilimdir.
“Astronomi” ve “astroloji”…
İki terim arasındaki yakınlığa dikkat edin!
İşte, “astolog” olduğunu söyleyenler, bu iki
kavramın yakınlığından yararlanıp, kavram karışıklığı yaratarak, kendilerini
“bilimsel”miş gibi satmaya kalkan hurafecilerdir.
Psikoloji ilmi, bu karanlık
noktaya çok kuvvetli bir ışık tutuyor ve astrolojinin ipliğini pazara
çıkarıyor.*
Okuyalım:
“Sözde bilim”, bilimin gerektirdiği ölçüleri
taşımadığı ve bilimsel araştırmalarla desteklenmediği hâlde, bilim kılıfı
altında bize sunulan bilgi ve algılardır.
Sözde bilim, bilimsel gerçeklerden
Kopuktur.
Sözde bilim, sıklıkla bilimsel
terimler kullanarak bir bilimsellik kisvesi yaratır.
BİR SÖZDE BİLİM ÖRNEĞİ: ASTROLOJİ
Sözde bilimin ilk özelliği bilimsel kavramları
kullanarak bir bilimsellik kisvesi yaratmasıydı. Astroloji, astronominin
ilgi alanına giren gökcisim hareketlerinden yola çıkar, dolayısıyla kullandığı
terminoloji astronomiyle kesişir. Örneğin, bir astroloji sitesinde “Terazi
burcunda yer alan Venüs, Kova burcunda geri gitmekte olan Neptün ile üçgen açı
yapıyor” şeklinde bir ifade okuyabilirsiniz. Bu tür ifadeler astrolojiye
bilimsel bir tını verir. Gökcisimlerinin hareketleriyle ilgili bu gözlemler
doğru bile olsa, bu hareketlerin insan hayatını şekillendirdiği iddiası bu
gözlemlerin doğruluğuyla alâkasızdır.
Sözde bilimin ikinci
özelliği sınanamayacak tahminlerde bulunmasıdır. Bu özelliği pek çok astrolojik
tahminde görmek mümkündür. Bir burç sitesinden alınmış aşağıdaki örneği
inceleyelim: “Sevgili Koçlar, şefkat, dostluk, yardımseverlik, ilgi dolu
tavırlarınızı, iş çevreniz başta olmak üzere sevdiğiniz herkese göstermenizi
sağlayan Ay gezegeninin Balık burcu seyri altında güne devam etmektesiniz. Dost
diye bildiğiniz insanların size kötülük yapabileceğini aklınıza bile
getirmezsiniz. Fakat bir gün karşınızdaki kişinin yanlışını yakaladığınızda
tabii ki en acımasız şekilde cezalandırırsınız. Bu yüzden sizi sinirli biri
olarak görürler.” Bu örnekte Koç burçlarına bir yandan şefkat, dostluk,
yardımseverlik gibi tavırlar yakıştırılırken bir yandan da bu burç
insanının sinirli olabileceği ve en acımasız davranışları
gösterebileceği söylenmektedir. Yani normal koşullarda birbiriyle
bağdaşmayan acımasızlık ve şefkat gibi iki özellik aynı anda aynı kişiyi tasvir
etmekte kullanılmaktadır. Koç burcu insanlarının şefkatli ve yardımsever
davranacakları iddia edilseydi bu insanların sinirli ve acımasız davranışlarını
gözlemlediğimizde bu tahminin tutmadığını söyleyebilirdik. Aynı şekilde
acımasız ve sinirli davranacakları iddia edilseydi, dostane ve şefkatli
davranışları tahminleri yanlışlardı. Ama en acımasızdan en şefkatlisine kadar
her türlü davranış yukarıdaki tahmini doğrulayacak niteliktedir. Böyle muğlak
bir tahmini yanlışlamak zordur, dolayısıyla tahmin her şekilde doğru
gözükecektir.
Şimdi, bir de günlük fal örneği
gözden geçirelim: “Baskı altında kaldığınız zaman doğru bildiğiniz konularda
bile hatalar yapabiliyorsunuz. Bugün değişen koşullara ayak uydurmakta
zorlanabilirsiniz. Çevrenizi sınamadan hiçbir şekilde düşüncelerinizi ortaya
koymamalısınız.” Baskı altında hatalar yapmak ve değişen koşullara ayak
uydurmakta zaman zaman zorlanmak hemen herkes için geçerli durumlardır.
Dolayısıyla bu fal her zaman doğrulanacak tahminlerde bulunmakta elimize onu
yanlışlama imkânı vermemektedir. Aynı zamanda tahmin bu burç insanını bir başka
burç insanından ayıracak herhangi bir bilgi içermemektedir. Bu iki örnekte
gördüğümüz gibi sözde bilim muğlak ve reddedilmesi güç iddialarda bulunma
eğilimindedir.
Sözde bilimin üçüncü
özelliği bilimsel gerçeklerden kopuk olmasıdır.
Sözde bilimsel iddialar bilimsel
süreçten geçmemiştir yahut geçmişlerse bilimsel olarak çürütülmüşlerdir.
Astroloji örneğinde ikinci durum söz konusudur. Astrolojik tahminlerin
gerçeklik değeri taşıyıp taşımadığını görmek üzere pek çok çalışma yapılmıştır.
Bu çalışmalar astrolojik tahminlerin rastgele tahminlerden fazla bir değer
taşımadığını göstermiştir. Bu çalışmaların sonuçları bize astrolojinin bir
bilim değil, sözde bilim olduğunu ve astrolojik bilgilere güvenmemizin
akıllıca olmadığını söyler.
ASTROLOJİ KONUSUNDA BİR TEST DE BİZ YAPALIM
Hemen her gün medyada, sosyal medyada, burçların
falları ve özellikleri yayınlanıyor.
Kaç burç var?
On iki!
Dünyada kaç insan yaşıyor?
Sekiz milyar!
Bir burca kaç kişi düşüyor? Yaklaşık
olarak 700 milyon kişi…
Demek ki sözgelimi, bir
aslan veya oğlak burcu için yazılan birkaç cümle, 700 milyonun kaderi ve
karakterini ortaya koyuyor. O gün, o hafta, o yıl 700 milyonluk on iki grup, -ayrı
ayrı- aynı kaderi paylaşacaklar. Ama aynı hanede oturan iki insan, farklı
burçlardaysa aynı kaderi paylaşamayacak. Meselâ, birisi, o yıl çok seyahat
ederken, diğeri hep evde oturacak. Aynı çatı altındaki anne-babadan birisi, misal,
çocuklarının başarısı dolayısıyla hep sevinirken, diğeri hiç sevinemeyecek,
öyle mi?
Başka bir test daha
yapalım:
Herhalde kendi burcunuzu
biliyorsunuzdur! Çevrenizde, aynı burçtan olan insanları araştırın! Bakın bakalım,
karakteriniz onlarla benzeşiyor mu? Yine, bakın bakalım, onlarla o gün, o
hafta, o yıl (veya geçen yıl) benzer kaderleri paylaşıyor musunuz? Paylaşmış mısınız?
Haydi, bir test daha
yapalım:
Bu, kendilerine “astrolog”
yaftası yapıştıran hurafecilerin geçen yıllara, geçmiş kişilere ait
söyledikleri hangi tahmin tutmuş?
Hiçbiri!
Hiçbiri!
Hiçbiri!
Sömürülmeyelim! Allah’ın
verdiği en büyük nimet, aklımızı-zihnimizi, duygularımızı sömürtmeyelim!
-----------------------------------------------
(*): Anadolu Üniversitesi, Sosyoloji
Bölümü, Psikoloji ders kitabı, 2. Ünite
[email protected]