MODERNLİK NE? MEDENİYET NE?
Yakın ama birbirinden farklı kavramlar…
Her iki kavram da son derece derin ve geniş anlamlar
barındırıyor. Bu konuları tanımlamaya kalkanlar, birbirine yakın olsa da aynı
tanım üzerinde hemfikir olamıyorlar. Hatta eşanlamlı olan medeniyet ve uygarlık
terimlerini farklı farklı tanımlamaya kalkanlar bile var. Hâl böyle olunca,
kavramlar karmaşıklaşıyor ve biyerden sonra anlaşılamaz duruma geliyor.
Ben bu yazıda, işi kolaylaştırmaya çalışacağım.
Türk Dil Kurumu (TDK)’nun tanımları biraz eksik olmakla
birlikte, çok yalın. TDK, “modernlik” kavramını “çağdaşlık” olarak
Türkçeleştiriyor ve şöyle tanımlıyor: Aynı çağda yaşayan; çağcıl, gündeş,
asri, muasır. Bulunulan çağın anlayışına, şartlarına uygun olan; çağcıl,
uygarca, asri, modern. Buna göre, çağdaş ve modern kavramları
eşanlamlı.
TDK, “medeniyet”i ise “uygarlık”
olarak Türkçeleştiriyor ve şöyle tanımlanıyor: Uygar olma durumu; medeniyet,
medenilik. Bir ülkenin, bir toplumun, maddi ve manevi varlıklarının, fikir,
sanat çalışmalarıyla ilgili niteliklerinin tümü; medeniyet. Görüldüğü gibi, TDK sözlüğünde
medeniyet ve uygarlık eşanlamda.
Biz de TDK’na uyarak
kavramların Türkçesini kullanalım: Çağdaşlık ve Uygarlık.
Çağdaşlık tanımındaki
“gündeş” kavramına dikkatinizi çekerim. Çağdaşlık, bugünle ilgili…
Aklımızda daha iyi kalması için, modernlik kavramının kökü olan “moda”yla
ilişkilendirebiliriz. Bugün moda olan, kullanılan kılık-kıyafet, araç-gereç,
teknoloji denebilir.
Uygarlık ise, bir toplumun,
bugününü de içine alan ama geçmişten gelen, gelecekte de devam edecek maddî ve
manevî varlıklarıyla ilgili. Uygarlık bir birikimi anlatıyor. İlkelden
olgunlaşmaya doğru giden yolu tanımlıyor. Uygarlık, gelişmek demek.
Çağdaşlık ve uygarlık birbirine
öyle yakın kavramlar ki günlük konuşmada, yazışmalarda birbirinin ilgi alanına
girmeden kullanmak âdeta imkânsız. Çağdaşlığın tanımında geçen, “çağın
anlayışı”, uygarlığın tanımında olmazsa olmaz bir kavram. Dolayısıyla, kavramları
birbirine karıştırmamak çok zor. Ondan olsa gerek, sık sık, “çağdaş
uygarlık” şeklinde kullanılıyor.
Bendeniz önceki yazılardaki
kullanımlarıma baktım, uygarlık ve çağdaşlık kavramlarını, genellikle birbirinin
içinde kullanmışım. Çağdaşlık dediğim zaman, içine uygarlığı da katmışım.
Uygarlık dediğimde de içine çağdaşlığı katmışım. Çünkü bunlar birbirini
tamamlayan kavramlar.
Kafalarımızın karışmaması için,
şu öneriyi getiriyorum: İkisinin kapsadığı alanları aynı küme içine alalım.
Çağdaşlık dediğimizde, aynı zamanda uygarlıktan, uygarlık dediğimizde de aynı
zamanda çağdaşlıktan bahsettiğimizi fark edelim ve böyle kullanalım.
x x x
ÖNERİ
JAPONLAR - Ne kadar maskaralık varsa
kovulmuş kapıdan- Mehmet Akif ERSOY - YouTube
[email protected]